1. KAFLI
Eitt helsta viðfangsefni stjórnvalda um heim allan í dag er spurningin um hvers konar áhrif gervigreind muni hafa, hvernig hægt sé að búa þannig um hnútana að samfélög geti mætt gervigreindarbyltingunni á eigin forsendum og hvernig þau geti hagnýtt sér tæknina svo hún auki hagvöxt og velsæld í samfélaginu. Ísland er þar engin undantekning og líklega erum við flest sammála um að smáþjóð á borð við Ísland getur ekki setið hjá og fylgst úr fjarlægð með þeirri þróun sem á sér stað úti í heimi, heldur þurfum við að móta skýra afstöðu til þess hvernig við ætlum að nýta þessa nýju tækni með ábyrgum hætti, á okkar forsendum og í þágu samfélagsins í heild sinni.
Mótun málaflokksins
Þótt umræða um gervigreind og áhrif hennar hafi orðið meira áberandi á allra síðustu árum má segja að íslensk stjórnvöld hafi verið ágætlega með á nótunum og kannski óvenju framsýn gagnvart viðfangsefninu, allavega framan af. Með skýrslunni Ísland og fjórða iðnbyltingin sem forsætisráðuneytið gaf út árið 2019, var tæknibreytingum samtímans í fyrsta sinn gefið heildstætt samhengi í opinberri umræðu hér á landi og bent á að sjálfvirknivæðing, gagnadrifnar lausnir og gervigreind myndu kalla á nýja sýn á stjórnsýslu, menntun, atvinnulíf og samkeppnishæfni.
Máltækni skapar sterkan grunn
Sama ár var fyrstu máltækniáætlun Íslands [2] hrint í framkvæmd þar sem íslensk stjórnvöld fjárfestu markvisst í tæknilegum innviðum fyrir íslenska tungu. Á grundvelli hennar var ráðist í mikla gagnasöfnun fyrir íslenska tungu; stór textasöfn voru gerð aðgengileg rafrænt, hljóðupptökum safnað svo hægt væri að skapa íslenskar tölvuraddir og tækni þróuð sem breytti töluðu íslensku máli í texta. Ýmiss konar hugbúnaður fyrir íslensku var búinn til á borð við þýðingarvélar og ritvinnslutól. Ástæðan fyrir fjárfestingunni var einföld: Stjórnvöld áttuðu sig á því að ef íslensk tunga skyldi eiga framtíð þyrfti að tryggja að hún yrði nothæf í nýjustu tækni. Og ef íslenskt samfélag ætti að geta nýtt sér nýjustu tækni sem best, þá þyrfti að tryggja að hún virkaði vel á íslensku.
Máltækniáætlun hefur síðan skipt sköpum þegar kemur að gervigreind, enda byggir stór hluti þeirrar tækni sem hefur verið að ryðja sér til rúms, ekki síst mállíkön og lausnir sem byggja á þeim, á því að til staðar séu aðgengileg hágæða gögn, innviðir, verkfæri og sérþekking fyrir viðkomandi tungumál sem tæknin á að geta virkað á. Ef stafrænir innviðir tungunnar eru veikir verður aðgengi landsins að nýrri gervigreind einnig takmarkaðra fyrir almenning, fyrirtæki og hið opinbera.
Þannig má raunar segja að uppbygging íslenskrar máltækni hafi orðið ein helsta forsenda þess að Ísland sé í þokkalegri stöðu gagnvart þeim hröðu tæknibreytingum sem hafa orðið á síðustu árum. Í smáu málsamfélagi eins og á Íslandi verður staða tungumálsins ekki aðskilin frá stöðu tækninnar.
Fyrsta stefna Íslands um gervigreind leit dagsins ljós árið 2021. Þar var sett fram opinber framtíðarsýn um stöðu Íslands gagnvart gervigreind, tækifærin sem fælust í tækninni og þær forsendur sem þurfa að vera fyrir hendi svo hagnýting hennar geti orðið bæði ábyrg og gagnleg samfélaginu. Í stefnunni var gengið út frá því að Ísland hefði ýmsa styrkleika þegar kæmi að hagnýtingu nýrrar tækni, til dæmis hátt menntunarstig í landinu, góða stafræna getu íbúa og sveigjanlegt samfélag. Helsta áhersluatriði stefnunnar var þó að vel heppnuð hagnýting Íslands á tækninni myndi ráðast af því hvort hér tækist að byggja upp skýra umgjörð hennar, efla þekkingu og tryggja góða og samhæfða innleiðingu hennar.
Í dag, fimm árum frá útgáfu stefnunnar, hefur margt breyst og enn óljóst nákvæmlega hvaða áhrif tæknin hafi haft á íslenskt samfélag hingað til eða hvaða áhrif hún kunni að hafa á næstu árum. Einnig má spyrja sig hversu vel hafi tekist til við að fylgja stefnunni og fara eftir tillögum hennar við undirbúning almennings og starfsmenn fyrirtækja og stofnana fyrir þessa nýju tækni. Fremur lítið virðist reyndar hafa gerst í málaflokknum hjá hinu opinbera fyrstu árin eftir útgáfu skýrslunnar enda staða hans nokkuð óljós innan stjórnarráðsins fyrst um sinn.
Ný staða gervigreindar í stjórnsýslunni
Á meðan fjármögnun máltækni og þeirra framfara sem unnar voru fyrir opin íslensk gagnasöfn og hugbúnað var vel tryggð inni í ráðuneyti menningar, var framan af óljóst hvernig haga ætti málaflokki gervigreindar, sem sat fyrst um sinn inni í forsætisráðuneyti áður en hann var færður yfir í ráðuneyti háskóla og nýsköpunar. Raunar var gervigreind aldrei eiginlegur málaflokkur í stjórnarráðinu, það er að hann var ekki tiltekinn sem slíkur í forsetaúrskurði, og því fylgdu honum engin eyrnamerkt fjárframlög á fjárlögum, ólíkt máltækni, sem var vel fjármagnaður málaflokkur í gegnum máltækniáætlanir. Fyrir vikið voru þær áætlanir stjórnvalda sem sneru að gervigreind og hér hafa verið nefndar, ófjármagnaðar.
Á síðustu tveimur árum hefur málaflokkurinn þó færst upp á nýtt stig. Með uppstokkun ráðuneytanna við myndun nýrrar ríkisstjórnar í desember 2024 var gervigreind í fyrsta sinn formlega skilgreind sem málaflokkur í forsetaúrskurði, undir ráðherra menningar, nýsköpunar og háskóla. Máltækni heyrir einnig undir sama ráðherra og var málaflokkunum tveimur þannig tryggð sameiginleg heimilisfesti, enda haldast þeir að miklu leyti í hendur. Með aðgerðaáætlun um gervigreind 2025-2027 settu stjórnvöld svo í fyrsta skipti fram framkvæmdaáætlun í málaflokknum, með skilgreindum aðgerðum, ábyrgðaraðilum og tímaramma. Kemur þar fram sjónarmið stjórnvalda um að gervigreind sé orðin hluti af daglegu lífi og að samkeppnishæfni, framleiðni og lífsgæði hér á landi muni ráðast að verulegu leyti af því hvernig okkur muni takast til við þróun, innleiðingu og hagnýtingu hennar.
Aðgerðaáætlun í málefnum gervigreindar
Aðgerðaáætlun stjórnvalda um gervigreind 2025–2027 er fyrsta heildstæða framkvæmdaáætlun Íslands á þessu sviði. Hún setur fram 20 aðgerðir sem dreifast á fimm grunnstoðir:
gervigreind í allra þágu
Samkeppnishæft atvinnulíf
menntun í takt við tímann
Nýjar leiðir í opinberri þjónustu
Heilbrigðiskerfi framtíðarinnar.
Fyrir hverja aðgerð er skilgreint markmið, afurð, tímarammi, ábyrgðarráðuneyti og framkvæmdaaðili.
Áætlunin gefur skýrari mynd af því hvernig stjórnvöld sjá forgangsröðun málaflokksins fyrir sér. Annars vegar beinist hún að grunnforsendum, svo sem lögum, gögnum, innviðum og tungumáli. Hins vegar snýr hún að beinni hagnýtingu; í atvinnulífi, menntakerfi, stjórnsýslu og heilbrigðisþjónustu. Sú tvískipting skiptir máli, því hún sýnir að stjórnvöld líta ekki á gervigreind aðeins sem tæknilegt eða fræðilegt viðfangsefni, heldur einnig sem innviðamál, hæfnimál og þjónustumál.
Áætlunin gildir í tvö ár frá birtingu, á að vera endurskoðuð á sex mánaða fresti og sæta heildarendurskoðun fyrir mitt ár 2027. Mikilvægt er að hafa í huga að áætlunin var ekki sett fram sem fjármögnuð framkvæmdaáætlun með sundurliðuðum kostnaði við hverja aðgerð. Hún gefur frekar vísbendingu um forgangsröðun stjórnvalda í málaflokknum og hvaða ráðuneyti eða stofnanir haldi utan um hvaða verkefni málaflokksins.
Gervigreind í atvinnustefnu
Gervigreind kemur einnig fyrir með skýrum hætti í nýrri atvinnustefnu Ísland, Vaxtarplan til 2035, og fyrstu aðgerðaáætlun hennar fyrir árin 2026-2027. Þar er tæknin sett í beint samhengi við framleiðni, samkeppnishæfni, verðmætasköpun og framtíð íslensks atvinnulífs. Það bendir til þess að stjórnvöld líti nú sannarlega á gervigreind sem mikilvægan þátt í víðari stefnumótun um hagvöxt og efnahagsþróun til lengri tíma.
Í atvinnustefnunni er sérstaklega gert ráð fyrir uppbyggingu stafrænna innviða og aukin áhersla lögð á vísindi og nýsköpun, STEM-greinar og þá færni sem þarf að byggja upp hér á landi til að hægt verði að hagnýta gervigreind á ábyrgan og árangursríkan hátt.
Í aðgerðaáætlun stefnunnar er jafnframt sérstök aðgerð um uppbyggingu gervigreindarinnviða í þágu atvinnulífs og samfélags, þar sem gert er ráð fyrir 1,1 milljarðs kjórna fjárfestingu, á árunum 2026-2027, í reikniinnviðum og vélbúnaði, ásamt fyrstu áföngum í þróun íslensks mállíkans. Einnig er lögð áhersla á gagnaöryggi, menningarlega sérstöðu og gervigreindarfullveldi.
Mikil notkun á Íslandi
Gögn um stöðu gervigreindar á Íslandi hafa fram til þessa verið takmörkuð. Skort hefur breiða og samræmda mynd af því hversu útbreidd notkun á gervigreind er, hvar hún sé mest, hvaða hindrunum fyrirtæki finni helst fyrir og hvort tæknin sé farin að skila markvissum breytingum í rekstri. Könnun Hagstofu Íslands á upplýsingatækninotkun fyrirtækja sem framkvæmd var á árinu 2025 gerir nokkra bragarbót á því, en stór hluti hennar spyr sérstaklega um gervigreindarnotkun fyrirtækja. Niðurstöðurnar byggja á svörum frá ríflega 500 íslenskum fyrirtækjum.
Niðurstöðurnar draga upp nokkuð skýra mynd af notkun gervigreindar meðal íslenskra fyrirtækja; notkunin er útbreidd en innleiðingin víða byggð á veikum forsendum og utanumhald með notkun og innleiðingu gervigreindar virðist lítið. Um helmingur þeirra fyrirtækja sem svaraði könnuninni notar gervigreindarhugbúnað eða tilgreinda gervigreindartækni, en aðeins fjórðungur notar hana í afmörkuðum verkefnum og aðeins 14% hafa sett sér formlega stefnu um notkun hennar. Mest ber á notkun aðgengilegra mállíkana á borð við ChatGPT og sambærilegra verkfæra, sem bendir til þess að fyrstu skrefin hafi víða verið tiltölulega einföld og notendadrifin fremur en hluti af skipulagðri umbreytingu.
Önnur íslensk gögn styðja þessa mynd, þótt þau mæli annan hóp. Könnun Visku meðal sérfræðinga á vinnumarkaði bendir til mjög mikillar einstaklingsbundinnar notkunar. 79% sögðust nota gervigreind í starfi, 67% sögðu hana auka afköst og aðeins 34% höfðu fengið fræðslu frá vinnuveitanda. Þetta bendir til þess að starfsfólk sé víða komið lengra í notkun en fyrirtækin og stofnanirnar og jafnvel má velta fyrir sér hvort starfsfólk sé farið að nýta sér gervigreind í auknum mæli án vitneskju vinnuveitenda, sem vekur upp vangaveltur um gagnaöryggi og hvort verið sé að nota gervigreindartólin á sem bestan hátt fyrir vinnustaðina.
[Tafla 1.] Hvernig er Ísland að standa sig í Gervigreindarmálum? Global AI Index,
Það virðist velta talsvert á stærð fyrirtækja hvort þau séu farin að nýta sér gervigreind í miklum mæli. Munurinn á milli minnstu og stærstu fyrirtækjanna er verulegur, samkvæmt könnun Hagstofunnar, bæði í almennri notkun og í markvissri innleiðingu. Hjá fyrirtækjum með 1-9 starfsmenn nota um 28-29% gervigreind, en hjá fyrirtækjum með 250 starfsmenn eða fleiri er hlutfallið 81%. Sama bil sést í skipulagðri notkun: aðeins 11% minnstu fyrirtækjanna nota gervigreind í afmörkuðum verkefnum, samanborið við 59% þeirra stærstu, og aðeins 4% þeirra minnstu hafa mótað sér stefnu á móti 34% stærstu fyrirtækjanna.
Markvissasta notkunin mælist hjá fyrirtækjum sem starfa í upplýsinga- og fjarskiptageirunum og í vísindalegri og tæknilegri starfsemi. Í þessum greinum nota 74% fyrirtækja tilgreinda gervigreindartækni. Í upplýsingum og fjarskiptum nota 44% fyrirtækja hana í afmörkuðum verkefnum og í sérfræðilegri, vísindalegri og tæknilegri starfsemi er hlutfallið 39%. Flutningar og geymsla koma einnig sterkt út, sem bendir til þess að áhrifin séu ekki bundin við hefðbundnar tæknigreinar heldur séu þau farin að ná inn í rekstur, skipulag og verkstýringu víðar í atvinnulífinu.
Verkfærin sem standa fyrirtækjum til boða virðast þá ekki vera stærsta hindrunin fyrir innleiðingu gervigreindar, heldur felst hún fyrst og fremst í skorti á hæfni, verklagi og utanumhaldi. Um 31% fyrirtækja tilgreina einhverjar áhyggjur af notkun gervigreindar. Algengast er að nefndur sé skortur á viðeigandi sérþekkingu, en einnig koma fram áhyggjur sem tengjast aðlögun að núverandi kerfum og búnaði, sem og siðferðilegum og lagalegum álitaefnum.
Samanburður við önnur ríki
Almannarómur benti á það í greiningu sem kom út 2025 að ljóst væri að styrkja þyrfti svið gervigreindar á Íslandi ef takast ætti að fullnýta með ábyrgum hætti þá möguleika sem fælust í tækninni. Tækifæri til innleiðingar í opinberri stjórnsýslu, menntakerfi og á vinnumarkaði eru fjölmörg. Ísland mælist vel á alþjóðlegum mælikvörðum í sumum þáttum sem snerta gervigreind en við erum komin skemur á veg hérlendis þegar litið er á þroska málaflokksins heildrænt.
Ísland mælist til að mynda langlægst af Norðurlöndum á alþjóðlegum mælikvarða Global AI Index frá fjölmiðlinum Observer (https://observer.co.uk/data/global-ai), sem mælir stöðu og þroska ríkja í gervigreind, eins konar gervigreindarvísitölu. Mælikvarðinn greinir stöðu 93 landa þegar kemur að þremur lykilsviðum gervigreindar; þróun og nýsköpun, innleiðingu og fjárfestingu. Ísland situr þar í 30. sæti eftir mælingu ársins 2025, sem er þó nokkur bæting frá árinu áður þegar Ísland sat í 40. sæti listans. Enn stöndum við þó töluvert aftar en hin Norðurlöndin sem mælast öll á mjög svipuðum slóðum.
Samanburður Norðurlandanna á Global AI Index
[Tafla 1.] Hvernig er Ísland að standa sig í Gervigreindarmálum? Global AI Index,
Ísland kemur mjög sterkt út í innviðum, en veikara í mannauði, rekstrarumhverfi, umfangi og stefnumótun hins opinbera.
Þegar litið er á hin Norðurlöndin sést að þau virðast öll hafa farið sínar eigin leiðir og búa yfir misjöfnum styrkleikum.
Finnland stendur best og þar mælast flestir þættir ágætlega, þó enginn þeirra sé algjörlega framúrskarandi á alþjóðavísu. Útkoman er góð þegar kemur að gervigreindarhæfni í landinu, rannsóknum, þróun og stefnumótun og á síðustu misserum hafa Finnar lagt aukna áherslu á að gera finnska gervigreindarvistkerfið sýnilegra og samhæfðara í gegnum stofnanir eins og AI Finland.
Hin Norðurlöndin mælast hvert um sig mjög framarlega á allavega einu sviði en jafnframt áberandi veikleika á meðan Finnarnir ná jafnari dreifingu og standa sig prýðilega á öllum þeim þáttum sem mældir eru, aldrei aftar en í 22. sæti.
Ísland sker sig hins vegar úr, bæði vegna sterkra innviða en einnig vegna áberandi lakari stöðu á töluvert fleiri sviðum en hin Norðurlöndin. Þannig mælist Ísland miklu lægra en þau í þáttum eins og hæfni, stefnumótun og umfangi. Þetta bendir til þess að stærsta áskorun Íslands liggi ekki í grunninnviðunum sjálfum sem keyra gervigreindartæknina áfram, heldur í því að tengja þau betur við mannauðinn, fyrirtæki og stofnanir í landinu og auka þannig hagnýtingu markvisst.
Auk þess virðist hér skorta skýrari stefnu og samhæfingu stjórnvalda á sviðinu en það er í þeim þætti og starfs- og rekstrarumhverfi gervigreindar sem Ísland mælist langverst á skalanum. Inni í mælingunni er m.a. tekið tillit til þátta eins og hvort ákveðin stofnun sé til staðar sem fari með málefni gervigreindar, hvort mælanleg markmið séu til staðar hjá stjórnvöldum þegar kemur að gervigreind og hvort stjórnvöld fjárfesti markvisst í gervigreindarinnviðum.
Eistneska leiðin
Sum ríki hafa vakið athygli fyrir að hafa brugðist hratt og markvisst við uppgangi gervigreindar. Eistland er áhugavert dæmi þar um. Landið er lítið í alþjóðlegum samanburði, með um 1,3 milljónir íbúa, en hefur um langt skeið lagt mikla áherslu á stafræna stjórnsýslu, samnýtingu innviða og markvissa tækniuppbyggingu. Fyrir Ísland er Eistland sérlega áhugavert dæmi um leið smáríkis í málefnum gervigreindar, ekki síst vegna þess að leið Eista í máltækni var á sínum tíma nokkur fyrirmynd okkar Íslendinga þegar kom að máltækni - og það með ansi góðum árangri.
Skýr stefna um stafrænar umbætur
Það sem einkennir eistnesku leiðina er fyrst og fremst samfella. Gervigreind er þar ekki sett fram sem nýtt og afmarkað átaksverkefni, heldur má segja að stjórnvöld þar nálgist hana sem eðlilegt næsta skref í stafrænni vegferð ríkisins. Eistar hafa um langt skeið unnið eftir markvissum áætlunum um stafvæðingu alls ríkisins og nýjasta áætlun þeirra í málefnum gervigreindar er því beint framhald af eldri áætlunum þar sem unnin hefur verið mikil og góð grunnvinna í stafrænni stjórnsýslu, gagnainnviðum og máltækni.
[Tafla 1.] Hvernig er Ísland að standa sig í Gervigreindarmálum? Global AI Index,
Eesti.ai og stór markmið
Eistneska ríkisstjórnin kynnti í byrjun þessa árs landsátak í gervigreind undir heitinu Eesti.ai. Helsta markmið átaksins er að auka verga landsframleiðslu Eistlands um 25% á næstu fimm árum og um 50% fyrir árið 2035, sem jafngildir um 20 milljarða evra vexti (um 2.876 milljarða íslenskra króna).
Eistar telja þetta beinlínis bráðnauðsynlegt efnahagslegt viðbragð við aukinni alþjóðlegri samkeppni, hægri fjölgun starfa þar í landi og sífellt aukinni þörf fyrir meiri framleiðni.
Landsáætluninni er stýrt af sérstöku gervigreindarráði undir forystu Markus Villig, stofnanda fyrirtækisins Bolt, og heyra störf þess beint undir forsætisráðherra Eistlands.
Með landsáætluninni staðsetur Eistland sig sem leiðtoga í siðferðilegri og lýðræðislegri innleiðingu tækninnar, þar sem samkeppnisforskotið byggir á dýrmætustu auðlind stafræns samfélags: trausti.
Með því að virkja gervigreind kerfisbundið í lykilgeirum á borð við varnarmál, heilbrigðisþjónustu, orkumál og menntun, ætlar ríkið að veita skattgreiðendum meira virði án þess að hækka álögur.
Helstu markmið Eistlands tekin saman úr helstu áætlunum landsins sem snerta gervigreind:
1.
Þar má nefna helsta verkefni þeirra í gervigreind fyrir opinbera stjórnsýslu, Bürokratt, stafrænan aðstoðarmann sem á að gera öllum Eistum kleift að eiga samskipti við ríkið á einfaldari hátt og á náttúrulegra máli.
2.
Sem dæmi má nefna tilvik þar sem borgari tilkynnir kerfinu Bürokratt að hann sé að flytja ásamt fjölskyldu sinni úr höfuðborginni Tallinn til borgarinnar Tartu.
3.
Við það kveikir Bürokratt sjálfvirkt á keðju ýmissa þjónustuþátta og upplýsinga sem nýst gætu borgaranum.
4.
Kerfið finnur laust skólapláss,
Aðstoðar við skráningar barna í svipað tómstundastarf í Tartu og það var í í Tallin,
Uppfærir sjálft heimilisfang fjölskyldunnar í öllum skrám
Reiknar sjálfkrafa út nýja og rétta skattstofna vegna fjarvinnu eða annarra þátta sem koma til.
Einfaldari opinber þjónusta: Bürokratt
Eistland setur nú mikinn fókus á næsta stig stafvæðingarinnar; sjálfvirknivæðingu og ætlar sér að verða fremst í flokki meðal ríkja hvað hana varðar. Sérstök áhersla er þar sett á að nýta gervigreind til að gera opinbera þjónustu einfaldari og skilvirkari.
Þar má nefna helsta verkefni þeirra í gervigreind fyrir opinbera stjórnsýslu, Bürokratt, stafrænan aðstoðarmann sem á að gera öllum Eistum kleift að eiga samskipti við ríkið á einfaldari hátt og á hversdagsmáli. Kerfið byggir á hugmyndafræði sem Eistar lýsa sem forvirkri þjónustu við borgarana með hjálp gervigreindar. Sem dæmi má nefna tilvik þar sem einhver tilkynnir kerfinu Bürokratt að hann sé að flytja ásamt fjölskyldu sinni úr höfuðborginni Tallinn til borgarinnar Tartu. Við það kveikir Bürokratt sjálfvirkt á keðju ýmissa þjónustuþátta og upplýsinga sem nýst gætu viðkomandi. Kerfið finnur laust skólapláss, aðstoðar við skráningar barna í svipað tómstundastarf í Tartu og stundaði í Tallin, uppfærir sjálft heimilisfang fjölskyldunnar í öllum skrám og reiknar sjálfkrafa út nýja og rétta skattstofna vegna fjarvinnu eða annarra þátta sem koma til. Allt án þess að fólk þurfi að fylla út ótal eyðublöð hjá fjölmörgum stofnunum.
Einkageirinn: AIRE og stafræn umbreyting atvinnulífsins
Eistar hafa einnig byggt upp skýran farveg fyrir upptöku gervigreindar í atvinnulífinu. Þar gegnir AIRE, AI & Robotics Estonia, lykilhlutverki sem er hluti af evrópska netinu EDIH (European Digital Innovation Hubs). AIRE starfar sem brú á milli vísinda og iðnaðar, þar sem fyrirtæki geta prófað lausnir áður en fjárfest er í þeim („test before invest“).
Markmiðið er að 75% fyrirtækja noti gervigreind, skýjalausnir eða stór ofurgagnasöfn fyrir árið 2030.
Sérstök áhersla er lögð á greinar sem geta haft mikil áhrif
Varnarmál og netöryggi: Nýting gervigreindar til að verjast versnandi öryggisástandi og auka viðbragðsflýti.
Heilbrigðistækni:
Sjálfvirkar greiningar og bætt þjónusta.
Orka og umhverfi:
Snjallari nýting auðlinda og fínstilling orkukerfa.
Regluverk og traust: Prófunarumhverfi sem samkeppnisforskot.
Eistland ætlar að opna sérstakt prófunarumhverfi, svokallaðan sandkassa, (AI Sandbox), á síðari hluta ársins 2026. Þar er markmiðið að skapa tæki sem gagnist fyrirtækjum að prófa lausnir sínar í þróun og sjá til þess að þær samræmist nýrri gervigreindarreglugerð Evrópusambandsins (AI Act).
Sandkassinn mun veita litlum og meðalstórum fyrirtækjum afgerandi forskot með því að bjóða upp á tæknilegt og lagalegt rými til að prófa áhættusöm kerfi undir góðri stjórn og eftirliti. Með því að minnka lagalega óvissu og bjóða upp á leiðbeiningar, telja Eistar að gervigreind þeirra verði traust og áreiðanleg og að það verði í sjálfu sér auðlind sem muni laða að erlenda fjárfestingu og nýsköpun. Ríkið lítur þannig á reglugerðir sem gæðastimpil frekar en hindrun, svo lengi sem aðgengi að góðum og skýrum leiðbeiningum í kringum þær eru til staðar og fyrirtæki hljóti beina aðstoð við að þróa lausnir sem samræmast þeim reglugerðum.
Máltækni og varðveisla eistneskrar sjálfsmyndar
Eistland er staðráðið í að berjast gegn því sem ríkið lýsir sem „tæknilegri nýlendustefnu“ stórfyrirtækja með því að þróa eigin mállíkön (LLM) sem skilja blæbrigði eistneskrar menningar.
Staðan í dag er sú að búið er að safna 15 milljörðum orða í gagnasöfn sem nota má til að þjálfa eistnesk mállíkön, en markmiðið er að ná 20 milljörðum orða fyrir árið 2027. Ríkið býður þá upp á opinberar og aðgengilegar máltæknilausnir án endurgjalds fyrir borgarana. Þar má nefna opinbera þýðingargátt sem þýðir texta milli eistnesku og annarra tungumála, ásamt fleiri stafrænum máltæknilausnum.
Heimildir og hlekkir
[1]
stjornarradid.is/library/04-Raduneytin/ForsAetisraduneytid/Framtidarnefnd/Fjorda-idnbyltingin-skyrsla.pdf
[2]
stjornarradid.is/library/03-Verkefni/Menningarmal/Máltækniáætlun.pdf
[3]
observer.co.uk/data/global-ai
Næsti kafli